AI Được Sử Dụng Để Tham Gia Các Vụ Lừa Đảo

AI – Con Dao Hai Lưỡi Trong Tay Kẻ Xấu

Với tốc độ phát triển và sự bùng nổ của AI tạo sinh (Generative AI), trí tuệ nhân tạo đã mở ra những khả năng mới đầy ấn tượng. AI giờ đây có thể sáng tạo nội dung từ văn bản, hình ảnh, âm thanh đến video một cách toàn diện, đôi khi khó phân biệt với tác phẩm của con người. Sức ảnh hưởng sâu rộng này hứa hẹn sẽ phát triển nhiều hơn trong tương lai và đầy sự đổi mới.

Thế nhưng, không có công nghệ nào là hoàn hảo. Sự xuất hiện của AI cũng đem đến nhiều “mặt tối” tiềm ẩn. Khả năng mô phỏng, tạo sinh và tự động hóa mạnh mẽ của nó hiện đang trở thành một công cụ đắc lực cho tội phạm mạng. Những vụ lừa đảo được AI hỗ trợ đang hoạt động hiệu quả hơn bao giờ hết, giảm đáng kể rào cản kỹ thuật và với chi phí thấp đến bất ngờ. Các chiến dịch lừa đảo quy mô lớn, từng được xem là bất khả thi lại được thực hiện đầy tinh vi.

Theo báo cáo mới nhất của Microsoft trong ấn phẩm “Cyber Signals Issue 9“, các vụ lừa đảo sử dụng AI đang phát triển nhanh chóng vì tội phạm mạng sử dụng các công nghệ mới để nhắm vào nạn nhân. Chỉ trong vòng một năm, từ tháng 4/2024 đến tháng 4/2025, Microsoft đã thực hiện ngăn chặn các âm mưu lừa đảo với tổng thiệt hại có thể lên đến 4 tỷ USD.

Đáng kinh ngạc hơn, Microsoft đã phải từ chối 49.000 đơn đăng ký hợp tác gian lận và chặn khoảng 1.6 triệu lượt đăng ký bot mỗi giờ. Những con số này cho thấy quy mô và mức độ nghiêm trọng của mối đe dọa này, đòi hỏi sự cảnh giác cao độ từ phía người dùng và các tổ chức.

AI Lừa Đảo Biến Hóa Đa Dạng Kịch Bản Và Tinh Vi

Sự khác biệt cốt lõi của lừa đảo AI so với các chiêu trò truyền thống là ở khả năng sáng tạo vượt trội của nó. AI tạo ra những nội dung và tương tác có độ chân thực cao, với tốc độ chóng mặt. Những việc mà trước đây kẻ lừa đảo phải mất nhiều ngày hoặc nhiều tuần để tạo ra, giờ đây AI có thể thực hiện chỉ trong vài phút, khiến nạn nhân khó lòng phân biệt được thật giả.

Lừa đảo từ Thương mại điện tử & Thị trường việc làm đang dẫn đầu

Các trang web thương mại điện tử giả mạo được tạo ra trong vài phút bằng các công cụ AI, ngay cả với kiến thức kỹ thuật tối thiểu. AI có khả năng sao chép giao diện, màu sắc, bố cục của trang web, tạo ra hàng loạt nội dung chân thực như hình ảnh sản phẩm, mô tả chi thiết, và thậm chí là những đánh giá giả mạo từ “khách hàng” để xây dựng lòng tin. Điều này khiến cho người tiêu dùng tin rằng họ đang tương tác với các thương hiệu thực sự.

Lợi dụng lòng tin của người tiêu dùng vào các thương hiệu quen thuộc, nạn nhân dễ dàng bị lừa, đặt mua hàng hóa không tồn tại hoặc cung cấp thông tin thanh toán cá nhân, dẫn đến việc mất tiền hoặc bị đánh cắp danh tính. Quy trình nãy diễn ra nhanh chóng, kẻ lừa đảo “đánh” vào tâm lý mua sắm của số đông và sau đó sẽ biến mất không dấu vết.

Người tìm việc cũng đối mặt với nguy cơ bị lừa đảo tương tự. Báo cáo của Microsoft, chỉ ra rằng sự tiến bộ nhanh chóng của AI tạo ra các tin tuyển dụng giả mạo trên các nền tảng uy tín hoặc gửi các chiến dịch email lừa đảo (phishing) với nội dung vô cùng chuyên nghiệp và cá nhân hóa. Những tin tuyển dụng này thường đưa ra viễn cảnh về mức lương “khủng”, yêu cầu kinh nghiệm tối thiểu và quy trình tuyển dụng nhanh chóng.

Điều đáng chú ý là khả năng của AI trong việc tạo ra nội dung và cấu trúc tin nhắn, cuộc phỏng vấn, email không khác gì một nhà tuyển dụng thật, khiến người tìm việc khó xác định được sự bất thường. Mục tiêu cuối cùng là lừa người tìm việc cung cấp thông tin cá nhân hoặc đóng các khoản phí tuyển dụng, phí đào tạo. “Những kẻ lừa đảo thường yêu cầu thông tin cá nhân, như sơ yếu lý lịch hoặc thậm chí là thông tin tài khoản ngân hàng, dưới bài xác minh thông tin của người nộp đơn”, báo cáo cho biết.

AI thao túng tương tác qua Chatbot & Deepfake

Trong lĩnh vực thương mại điện tử, các chatbot dịch vụ khách hàng được AI hỗ trợ đã thêm một lớp lừa đảo trên các trang web. Những chatbot này được lập trình để trả lời các câu hỏi, giải đáp thắc mắc của khách hàng, tạo dựng lòng tin và sau đó trì hoãn hoặc từ chối việc hoàn tiền bằng các lý do được lập trình sẵn. Do cách trả lời tự nhiên và khả năng xử lý các truy vấn đơn giản, người dùng khó có thể nhận ra đây là một chatbot lừa đảo.

Nguy hiểm hơn là sự phát triển của công nghệ deepfake do AI cung cấp, tạo ra giọng nói hoặc video giả mạo của một người cụ thể, với độ chân thực kinh ngạc. AI có thể tạo ra kịch bản cuộc gọi điện thoại từ người thân với giọng nói y hệt, hoặc thực hiện cả cuộc gọi video để tăng sự tin tưởng, với nội dung kịch bản là yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp với lý do nào đó. AI hiện nay không chỉ tạo ra nội dung, mà còn tạo ra một “thực tại giả”, xóa nhòa ranh giới giữa thật và giả. Đây là một cách thức lừa đảo tinh vi, đặc biệt nguy hiểm khi đánh vào cảm xúc và mối quan hệ cá nhân.

Lừa đảo từ hỗ trợ kỹ thuật

Lừa đảo hỗ trợ kỹ thuật là một loại gian lận mà kẻ lừa đảo lừa nạn nhân vào các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật không cần thiết. Một chiêu trò cũ nhưng vẫn hiệu quả khi AI trở nên tinh vi hơn. Kẻ lừa đảo sẽ tiếp cận nạn nhân thông qua điện thoại, email hoặc tin nhắn pop-up giả mạo, thông báo rằng máy tính của họ đang gặp sự cố (ví dụ: bị nhiễm virus, lỗi hệ thống) và thuyết phục nạn nhân cho phép truy cập từ xa vào thiết bị. Mục đích cuối cùng là cài đặt phần mềm độc hại, đánh cắp dữ liệu cá nhân hoặc yêu cầu thanh toán các dịch vụ không cần thiết.

Microsoft đã ghi nhận một trường hợp lừa đảo tương tự, khi nhóm tội phạm mạng Storm-1811 lạm dụng phần mềm Windows Quick Assist bằng cách giả làm bộ phận hỗ trợ CNTT. Mặc dù AI không trực tiếp được sử dụng để thực hiện cuộc tấn công này, thay vào đó Storm-1811 đã mạo danh các tổ chức hợp pháp thông qua giả mạo giọng nói (vishing). Tuy nhiên, AI có thể giúp các kịch bản gọi/chat lừa đảo tự động, xử lý các câu hỏi phức tạp một cách tự nhiên hoặc mô phỏng giọng điệu của một nhân viên hỗ trợ chuyên nghiệp. Điều này cho thấy ranh giới giữa lừa đảo truyền thống và lừa đảo AI đang ngày càng mờ đi.

Tại Sao AI Khiến Lừa Đảo Nguy Hiểm Hơn Bao Giờ Hết?

Điểm then chốt không chỉ là AI đang được sử dụng để lừa đảo như thế nào, mà còn là các yếu tố khiến AI làm cho hoạt động lừa đảo trở nên nguy hiểm hơn gấp bội.

Hạ thấp rào cản kỹ thuật

Thay vì trước đây, để thực hiện một chiến dịch lừa đảo chuyên nghiệp, cần có một đội ngũ với nhiều kỹ năng kỹ thuật khác nhau. Nhưng giờ đây, AI đã bắt đầu hạ thấp rào cản kỹ thuật đó, khiến cho các cuộc tấn công mạng trở nên dễ dàng và giảm bớt chi phí với tốc độ ngày càng nhanh. Một kẻ lừa đảo với kiến thức công nghệ cơ bản cũng có thể sử dụng các công cụ AI tạo sinh để viết email lừa đảo, khiến số lượng kẻ gian và quy mô tấn công tăng vọt.

Tăng tính chân thực

Nội dung do AI tạo ra có độ chân thực đáng kinh ngạc, rất khó để phân biệt thật giả bằng mắt thường hoặc cảm tính. Lỗi chính tả, lỗi ngữ pháp hoặc hình ảnh chất lượng thấp – những dấu hiệu nhận biết lừa đảo truyền thống – giờ đây gần như đều được cải thiện. AI có thể sao chép phong cách nói chuyện, cách viết đặc trưng, văn phong riêng của một người hoặc sử dụng deepfake để giả mạo cả giọng nói và gương mặt của người thật. Đánh trực tiếp vào nỗi lo và cảm xúc của nạn nhân khi giả mạo người thân, khiến họ vội hành động mà không có thời gian kiểm tra.

Quy mô và tốc độ tấn công vô hạn

AI cho phép tự động hóa việc tạo ra hàng triệu tin nhắn, email, trang web hoặc cuộc gọi lừa đảo chỉ trong thời gian ngắn. Thậm chí có thể điều chỉnh chiến thuật lừa đảo nhanh chóng nếu như bị phát hiện. Sự thích nghi liên tục và quy mô lớn không chỉ làm quá tải hệ thống phòng thủ mà còn khiến việc lừa đảo trở nên linh hoạt, số lượng nạn nhân tăng lên theo cấp số nhân.

Đánh vào điểm yếu tâm lý

Với số lượng dữ liệu khổng lồ và đa dạng được đưa vào AI để phân tích, nó có thể xác định loại thông điệp nào gây ra phản ứng cảm xúc mạnh mẽ nhất (sợ hãi, tham lam, tò mò), thời điểm nào trong ngày nạn nhân dễ bị lừa đảo nhất. Sự cá nhân hóa dựa trên phân tích tâm lý này làm tăng đáng kể tỷ lệ thành công của các vụ lừa đảo.

Lời Khuyên Của Microsoft Đối Với Gian Lận AI

Khi các vụ lừa đảo sử dụng AI tiếp tục phát triển, nhận thức và sự chủ động của người tiêu dùng là rất quan trọng. Microsoft khuyên người dùng nên thận trọng kiểm tra kỹ lưỡng thông tin và nguồn gốc.

Xác minh danh tính người gửi: Đối với email, tin nhắn, hãy kiểm tra kỹ địa chỉ email, tên người gửi. Một số chiêu trò dùng địa chỉ gần giống (ví dụ: microsoft thành mircosoft).

Kiểm tra địa chỉ website (URL) cực kỳ kỹ lưỡng: Trước khi nhấp vào bất kỳ liên kết nào hoặc nhập thông tin cá nhân, hãy nhìn vào URL. Tìm kiếm các dấu hiệu bất thường như lỗi chính tả, tên miền lạ (.xyz, .top thay vì .com, .vn), hoặc thiếu biểu tượng khóa bảo mật (HTTPS).

Tra cứu thông tin độc lập: Nếu nhận được tin tuyển dụng, lời mời hợp tác, hay thông báo trúng thưởng, hãy tự tra cứu thông tin về công ty, tổ chức đó trên các nguồn đáng tin cậy (website chính thức, báo chí uy tín).

Microsoft là một ví dụ điển hình về việc chủ động đối phó. Để chống lại các mối đe dọa mới nổi, Microsoft cho biết họ đã triển khai một phương pháp tiếp cận đa hướng trên các sản phẩm và dịch vụ của mình. Microsoft Defender for Cloud cung cấp khả năng bảo vệ khỏi mối đe dọa cho các tài nguyên Azure, trong khi Microsoft Edge, giống như nhiều trình duyệt khác, có tính năng bảo vệ lỗi đánh máy trang web và bảo vệ chống mạo danh tên miền. Báo cáo của Microsoft ghi nhận Edge sử dụng công nghệ học sâu để giúp người dùng tránh các trang web lừa đảo.

Tính đến tháng 1 năm 2025, các nhóm sản phẩm của Microsoft phải thực hiện đánh giá phòng chống gian lận và triển khai các biện pháp kiểm soát gian lận như một phần của quy trình thiết kế của họ. Điều này đảm bảo các sản phẩm “có khả năng chống gian lận theo thiết kế” (fraud-resistant by design), tích hợp bảo mật vào gốc rễ của công nghệ.

Kết Luận

AI đang và sẽ tiếp tục định hình thế giới, mang lại cả cơ hội và rủi ro. Những vụ lừa đảo do AI hỗ trợ là minh chứng rõ ràng cho “mặt tối” của công nghệ thông minh này.

Trong bối cảnh này, quan trọng là chúng ta cần nâng cao nhận thức, cập nhật tin tức về các chiêu trò mới và áp dụng các biện pháp bảo mật cơ bản một cách nghiêm ngặt. Trở thành người dùng AI thông minh và an toàn, biết các khai phá sức mạnh của AI mà không rơi vào bẫy của kẻ xấu. Đó là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ bản thân và doanh nghiệp khỏi những mối đe dọa lừa đảo tinh vi từ AI.

Khám Phá Tiềm Năng AI Toàn Diện Với Khóa Học Thạc Sĩ Khoa Học Trí Tuệ Nhân Tạo (MSc-AI)

Khóa học Thạc sĩ Khoa học về Trí tuệ Nhân tạo (MSc in AI) do Viện IDEAS phối hợp cùng Đại học UMEF Thụy Sĩ mang đến chương trình đào tạo bài bản, cập nhật những xu hướng AI mới nhất. Với đội ngũ giảng viên là các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực, bạn sẽ được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để tự tin ứng dụng AI vào giải quyết các bài toán thực tế của doanh nghiệp. Liên hệ hotline: 028 2244 2244 để được hỗ trợ tư vấn chi tiết.